Püre-ü Pak Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Sokakta Gördüğüm Bir Sahne: Püre-ü Pak’ın Anlamı ve Dayatılan Mükemmeliyet
İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken, her bir yüzün hikâyesine biraz daha yakın hissediyorum kendimi. İşe giderken, metrobüste bir kadının giydiği pantolonun tam da “modaya uygun” olmaması nedeniyle insanların ona verdikleri bakışları gözlemliyorum. O anda aklıma bir soru takılıyor: Püre-ü pak ne demek? Bunu sadece bir kelime olarak değil, toplumumuzun çeşitli kesimlerine nasıl bir anlam yüklediğini düşündüm. Bu basit kelime, toplumsal cinsiyet rollerinden çeşitliliğe, sosyal adalet meselelerine kadar pek çok şeyi simgeliyor.
Püre-ü pak, kelime olarak arındırılmış, saf ve temiz anlamına gelir. Ancak, bu anlam yalnızca dilsel bir tanımlamadan ibaret değildir; aynı zamanda toplumun bireylerine yüklediği bir mükemmeliyet standartıdır. Bireylerin bu “saflık” ve “temizlik” üzerine inşa edilen toplum algısına uyum sağlaması beklenir. Sokakta, toplu taşımada, iş yerlerinde bu tür baskıları her gün gözlemliyorum ve bu gözlemlerim, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden Püre-ü pak’ın ne anlama geldiğini sorgulamama neden oluyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Püre-ü Pak’ın Dayattığı Beklentiler
Metrobüsün camında, dışarıyı izlerken, farklı yaşlardan, farklı meslek gruplarından gelen kadınları gözlemliyorum. Birçok kadının kendisine biçilen toplumsal normlara uymak adına, sürekli bir temizlik ve “saflık” çabası içinde olduğunu fark ediyorum. Saçlarının, makyajlarının, kıyafetlerinin “doğru” olması gerektiği yönündeki baskı, tam olarak Püre-ü pak’ın verdiği anlamın bir yansıması gibi. Bu “saflık” ve “temizlik” yalnızca bedensel değil, zihinsel bir temizlik algısı da içeriyor: Kadınların toplumda belirli bir “doğru” şekilde var olma zorunluluğu.
Bir gün iş çıkışı bir kafede oturuyorum, yan masadaki birkaç kadın konuşuyor. Konu, toplumda “kabul edilebilir” bir kadın olmanın gerekliliği üzerine. Bir tanesi, “Saçımı her zaman düzgün tutuyorum, yoksa toplum beni dikkate almaz” diyor. Bir diğeriyse, “Gözlerim sürekli makyajlı olmalı, yoksa beni kimse ciddi almaz.” Püre-ü pak anlayışının, kadınlar üzerinde nasıl bir baskı kurduğunu o an bir kez daha fark ettim. Kadınların, fiziksel ve duygusal olarak her zaman “temiz” ve “saf” olmaları bekleniyor; bu da onların kimliklerini sınırlayan, onlara nefes alacak alan bırakmayan bir durum yaratıyor.
Çeşitlilik ve Toplumun Dayattığı Normlar
Püre-ü pak kelimesi, aynı zamanda toplumsal çeşitliliği dışlayan bir kavram olarak da kendini gösteriyor. Şehirde farklı etnik kökenlerden gelen, farklı cinsel yönelimlere sahip, farklı vücut tiplerine sahip insanlarla sıkça karşılaşıyorum. Ancak, hepsi de belirli bir “temizlik” ve “saflık” kriterine uymadıkça, toplum tarafından dışlanıyor. Toplumsal çeşitliliği kutlamak yerine, bir “standart” belirleniyor ve herkesin bu standa uyması bekleniyor.
Toplumda her birey, “doğru” şekilde var olmalı: Yani belli bir cinsiyet normuna, belli bir vücut tipine, belli bir cinsel kimliğe sahip olmalı. Püre-ü pak, bu baskının simgesi haline geliyor. Bir gün parkta yürürken, giydiği kıyafetlerle kendini özgürce ifade eden bir genci gördüm. Ancak çevredeki bazı insanlar ona garip bir şekilde bakıyordu. “Bu kadar rahat olamazsın, insanların bakışlarını üstünde hissetmez misin?” diyen bakışlar, toplumsal normlara uymamanın ne kadar zorlayıcı olabileceğini gösteriyordu.
Sosyal Adalet Perspektifinden Püre-ü Pak’ın Sınırlamaları
Püre-ü pak, yalnızca bireyleri değil, aynı zamanda toplumun adalet anlayışını da etkiler. Bu kavram, sosyal eşitsizlikleri pekiştiren bir rol oynar. Herkesin eşit haklara sahip olması gerektiğini savunduğumuz bu çağda, hâlâ fiziksel ve duygusal “temizlik” gibi yapay sınırlar, bazen insanları birbirinden ayıran en büyük engel haline gelebiliyor. Kendisini “saf” ve “temiz” hissetmeyen, kimliğine dışarıdan bir onay almayı beklemeyen bireylerin, toplumun belirlediği normlara uymamaları, onların daha fazla ötekileştirilmesine neden oluyor.
Bir gün, iş yerimdeki bir arkadaşım bana, “Herkes nasıl bir araya gelip birbirini kabul edebiliyor? Bizim de kendimize bu şekilde şans vermemiz gerekmez mi?” dedi. O an fark ettim: Püre-ü pak’ın dayattığı mükemmeliyet anlayışı, herkesin farklı olma hakkını elinden alıyordu. Birinin “doğru” şekilde var olması gerektiği beklentisi, toplumsal eşitsizlikleri körüklüyordu.
Sonuç: Püre-ü Pak’a Karşı Direnmek
Püre-ü pak, toplumun bireylere biçtiği bir “temizlik” ve “saflık” anlayışının, aslında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, büyük bir sınırlayıcı unsur olduğunu fark ettim. İstanbul gibi büyük bir şehirde, herkesin farklı kimlikleriyle var olma hakkı vardır ve bu, aslında herkesin kendi kimliğini, bedenini ve ruhunu özgürce yaşaması için temel bir gerekliliktir. Toplumsal normları sorgulamak, bir insanın yalnızca kendisi olmakla kalmayıp, aynı zamanda toplumun tüm çeşitliliklerini kucaklamasına da olanak tanıyacaktır.
Ve belki de, “Püre-ü pak” olma zorunluluğuna karşı koyarak, hep birlikte gerçek bir özgürlüğe ulaşabiliriz.