Filozof ve Felsefe Arasındaki Fark Nedir?
İzmir’de, bir akşamüstü. Sahilde yürüyordum, kafamda bir sürü düşünce… Ya da daha doğrusu, kafamda tek bir düşünce: “Filozof ve felsefe arasındaki fark nedir?” Hemen telefonu açıp Google’a yazmaya başladım, ama sonra düşündüm. Ya bu sorunun cevabını kendim verebilirsem? Sonuçta ben de sürekli kafa patlatıp, hayatın anlamı hakkında sohbet eden bir tipim. Kimi zaman derin derin düşünürken, kim zaman da “Hadi gel bu gece sinemaya gidelim, var mı bir anlamı?” diye espri yaparım. Belli ki ben de bir nevi filozof olabilirim. Ama o zaman, bir dakika, felsefe nedir ki?
İşte bu yazı da o düşünce yolculuğunun sonucu. Filozof ve felsefe arasındaki fark nedir sorusunun cevabını, sadece kitaplardan değil, yaşadıklarımızdan, başıma gelen komik olaylardan, ve belki de biraz da İzmir’in o güzel kafalarından çıkarak vermeye çalışacağım. Hazır mısınız? Çünkü belki de bir filozof, bir filozof değildir.
Felsefe Nedir?
Felsefeyi düşündüğümüzde ilk akla gelen şey, genellikle o klasik “Her şeyin bir nedeni olmalı” düşüncesidir. Ama ben size başka bir şey söyleyeyim, felsefe aslında hayatın her alanına sızabilen bir şeydir. Düşünsenize, günün birinde “Ay, bu kahveyi neden içiyorum?” diye düşünmeye başlasanız… Evet, tam olarak bu. Felsefe, sadece bir konuyu derinlemesine sorgulamak değil, her anı, her hareketi, her seçimimizi sorgulama sanatıdır.
Benim de felsefe ile ilgili en çok düşündüğüm şeylerden biri şu: Herkes “felsefi” bir soruya cevap aramaya başlıyor. Kafeler, barlar, hatta bazen iş yerinde, bir anda “Acaba hayatın anlamı nedir?” diye sorgulayan tipler çıkar. “Yaşamak bir amaç mı yoksa rastlantısal bir şey mi?” diye soran biri, kesinlikle felsefeye başlamıştır.
Bir gün, arkadaşımın “Yok ya, ben felsefe yapmam” dediğini hatırlıyorum. Bunu söylüyordu çünkü, sadece “neden” sorusunu sormak bile felsefi bir düşünüşe dönüşebilir. Ama o an ben de fark ettim ki, felsefe, sadece ‘neden’leri sormakla değil, aynı zamanda onları sorgulamaktan da geçer.
Felsefe, hayatı anlamaya çalışma çabasıdır, tıpkı bir yolculuk gibi. Yani aslında her zaman ulaşacağınız bir sonuç yoktur. Bu yüzden sürekli “bu işin sonu ne olacak?” diyorsunuz ama bir sonraki dönemeçte başka bir soruyla karşılaşıyorsunuz.
Filozof Kimdir?
Şimdi gelelim asıl soruya: Filozof kimdir? Filozof, her an düşünmeyi bir yaşam tarzı haline getirmiş, hayatın anlamını (ya da anlamını olmayan şeyleri) sürekli sorgulayan insandır. Yani filozof, felsefenin somutlaştırılmış hali gibidir. Hayatla ilgili bir soruyu kendine sormadan duramayan kişi… “Neden varım?”, “Beni ne harekete geçiriyor?”, “Evrenin amacı ne?” gibi sorularla, insanın varoluşunu araştıran kişiye filozof denir.
Ama düşündüğümüzde, filozof aslında bizim her gün çevremizde gördüğümüz, bazen de alkol alırken felsefi sohbetler yapan insanlara çok da uzak değildir. Mesela, geçen gün arkadaşım Burak’la bir kafede otururken bir anda konu “Hayatın anlamı”na geldi. Ve tabii ki Burak, yine klasik hareketini yapıp, derin derin anlamlar çıkarmaya başladı: “Bence biz, aslında sadece varız, evrenin bir parçasıyız, ama bir yandan da tüm evrenin anlamını da biz yaratıyoruz.”
Ben de dedim ki: “Burak, bu bir gece 3’de bir bak, ‘Uykusuzluğun anlamı nedir?’ diye sorgularken de söylediklerin aynı olacak.” Ama Burak, tabii ki alkolün etkisiyle derin bir bakış açısına sahipti. Yani, aslında bazen bizim günlük yaşamda yaptığımız “felsefi sohbetler”, filozofların yapmaya çalıştığı şeylerin küçük örnekleri olabilir.
Filozof, bazen sadece bir düşünceye takılıp kalmaz, başka insanların da düşünmesini sağlayacak sorular sorar. İşte bu sorular, bazen öyle bir noktaya gelir ki, siz de bir bakmışsınız, 3 saattir “Hayatın anlamı nedir?” sorusunun peşinden gidiyorsunuz. Ama burada dikkat edilmesi gereken şey, filozofun yalnızca soru sormakla kalmıyor olmasıdır. O sorulara cevap arayan, bazen bir ömrü o sorularla geçiren kişidir.
Filozof ve Felsefe Arasındaki Farklar
Gelelim esas konuya: Filozof ve felsefe arasındaki fark nedir? Şimdi, felsefe, hayatı anlamaya çalışma süreci olsa da, filozof, bu sürecin yaşayan, etrafındaki insanlara bu soruları aşılayan kişidir. Yani filozof, felsefenin, aslında sürekli düşünmenin ve sorgulamanın bir yansımasıdır.
Düşünsenize, geçen gün, bir kafede yine felsefi bir sohbete dalmıştım. Arkadaşım, “Kardeşim, bence her şeyin bir anlamı yok, biz sadece bir noktada birbirimize takılmışız, sonra ölüyoruz” dedi. Ben de dedim ki: “Evet, bu kadar net olsaydık, filozof olamazdık. Filozoflar, bu tür derin düşünceleri biraz daha uzun, belki daha karmaşık yollarla söyler.”
Bunu dememin sebebi şu: Felsefe, bir keşif yolculuğuysa, filozoflar da bu yolculuğun haritasını çıkaran kişilerdir. Felsefe her zaman “neden” diye sormaktan ibaretken, filozoflar bu “neden”lere bazen yıllarca cevap arar. Yani felsefe bir araçtır, filozof ise bu aracı kullanan kişidir.
Filozof ve Felsefe Arasındaki Mizahi İlişki
Geleneğimizde de, özellikle felsefi sohbetlerin çoğu zaman komik bir hal aldığını biliyoruz. Bir gün, başka bir arkadaşımın “Hayat neden bu kadar karmaşık?” sorusuna verdiğim cevap, tam da felsefi bakış açımı yansıttı:
“Bazen düşündüm de, hayat aslında oldukça basit. Ama biz, her şeyin üzerine o kadar çok düşünüyoruz ki, karmaşık hale getiriyoruz. Bence hayatın anlamı, tek bir kahve içmek ve o anı yaşayabilmekte.”
Evet, tam olarak bu. Felsefe, derin düşüncelerle ilgili olabilir ama aslında bazen en basit şeylerde de cevabı bulabilirsiniz.
Sonuç
Sonuç olarak, felsefe ve filozof arasında önemli bir fark vardır. Felsefe, hayatı ve varoluşu anlamaya yönelik düşünme sürecidir, bir araçtır. Filozof ise bu süreci yaşayan, sorgulayan ve diğer insanları da bu sorgulama yolculuğuna davet eden kişidir. Kısacası, felsefe bir yolculuksa, filozof o yolculuğa çıkan kişidir.
Ve unutmayın, bazen en derin düşünceler, sabah kahvenizle ya da bir arkadaşınızla yaptığınız esprili sohbetlerde bile saklıdır. Yani, felsefeyi bulmak için illa bir üniversite diplomaya veya derin kitaplara ihtiyacınız yok. Gözlüklerinizi takıp, hayatın anlamını sorgularken, belki de bir anda kendinizi filozof gibi hissedebilirsiniz.