Tutuklu İlk Mahkeme Ne Zaman Olur? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
Giriş: Adaletin Zamanı ve Gecikmeleri
İstanbul’da, her gün toplu taşımada, sokakta ve işyerinde karşılaştığım pek çok insanın hayatını, adaletin işleyişini ve yavaşlamasını gözlemliyorum. Birçok kez, karşılaştığım insanlardan, “Tutuklu ilk mahkeme ne zaman olur?” sorusunu duydum. Bu soru sadece hukuki bir mesele değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi daha derin meselelerle bağlantılı. Çünkü kimlerin ne kadar hızlı ya da ne kadar yavaş yargılandığı, aslında toplumun ne kadar adil olduğunu, kimin öncelikli olduğunu gösteriyor.
Bu yazıda, “Tutuklu ilk mahkeme ne zaman olur?” sorusunu toplumsal adalet ve eşitlik perspektifinden ele alacağım. İstanbul gibi büyük şehirlerde, hukuki süreçler bazen sadece bir prosedür haline gelirken, bazen de kimlikler ve toplumsal roller bu süreçleri şekillendiriyor.
Hukuki Süreç: Herkes İçin Aynı Mı?
Tutuklu bir kişi hakkında açılacak davanın ilk mahkemesi genellikle en kısa sürede yapılmalıdır. Ancak bu süreç bazen yıllarca sürebilir. Hukukun temelde eşitlik getirmesi gerektiğini hepimiz biliyoruz. Ancak, çeşitli sosyo-ekonomik, kültürel ve toplumsal faktörler, bir kişinin ne zaman yargılanacağı üzerinde ciddi etkiler yaratabiliyor. Özellikle İstanbul gibi bir metropolde, bazen öncelikler değişebiliyor ve kimlerin ne zaman yargılanacağı; kimin cinsiyeti, etnik kökeni ya da toplumsal sınıfına bağlı olarak hızlanıp yavaşlayabiliyor.
Geçtiğimiz günlerde işyerimde, tutuklu olarak bir yakınının durumu hakkında konuşan bir arkadaşım, cezaevinde yıllarca bekleyen birçok insanın aslında hak ettiği mahkemeyi alamadığını söyledi. Bir taraftan da, bu gecikmelerin bazen yalnızca yargıdaki tıkanıklıklardan değil, bazı grupların sistemdeki marjinalleşmiş yerlerinden de kaynaklandığını düşündüm. Bu, özellikle kadınların, engelli bireylerin ve azınlık gruplarının sıkça karşılaştığı bir sorun.
Toplumsal Cinsiyet: Kadınların Duruşma Hakkı
Kadınların hukuki süreçlerde yaşadığı eşitsizlikler, günümüzün en temel sosyal sorunlarından biri. İstanbul’daki sokaklarda, toplu taşımada duyduğum şikayetlerin çoğu, adaletin erkeklerin lehine işlediği bir toplumda kadınların karşılaştığı zorluklarla ilgili. Birçok kadın, hem hukuki süreçlerde hem de toplumda daha fazla mağduriyet yaşıyor.
Kadınların tutuklanması, bazen suçlarıyla orantısız bir şekilde daha fazla dikkate alınırken, mahkeme süreçleri de genellikle gecikiyor. Özellikle, kadınların cinsel şiddet veya aile içi şiddet gibi vakalarla tutuklanmaları durumunda, adaletin işlemesi çoğu zaman çok daha yavaş olabiliyor. Mahkemeler, kadınların şikayetlerini yeterince ciddiye almadığı için, tutuklu kadınların ilk mahkemelerine kadar geçen süre uzuyor.
Bir arkadaşım, yıllar önce eşinden şiddet gördüğü için başvurduğu mahkemede, bir yıldan fazla süre beklemek zorunda kaldı. O süreçte yaşadığı maddi ve manevi yıkım, yargı sürecindeki yavaşlık ve ilgisizlik nedeniyle katlanılmaz hale geldi. Bu tür süreçler, yalnızca hukuki bir gecikme değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin de bir yansıması. Çünkü bu durumda olan birçok kadının, sistem tarafından bir şekilde “ikinci sınıf vatandaş” olarak görülmesi, onları daha savunmasız hale getiriyor.
Çeşitlilik ve Etnik Köken: Ayrımcılıkla Yargılama
Etnik kimlik, bir kişinin adalet sistemine nasıl yaklaşıldığı üzerinde büyük bir etkiye sahip. Çeşitli azınlık gruplarından gelen insanlar, özellikle etnik kökenleri nedeniyle yargı sürecinde daha fazla ayrımcılığa uğrayabiliyorlar. İstanbul’da sıkça karşılaştığım bir durum da, farklı etnik kimliklere sahip kişilerin tutukluluk süreçlerinin uzun süreliğine uzaması. Özellikle mülteci ve göçmen kökenli bireyler, genellikle devletin hukuk sistemine dahil olmada ciddi engellerle karşılaşıyorlar.
Bir başka örnek de, azınlık hakları konusunda yıllarca mücadele etmiş biri olan arkadaşımın yaşadığı deneyim. Bir ara sokakta, sadece etnik kimliğinden dolayı yaşadığı bir “suçlu” algısı nedeniyle, her an gözaltına alınma korkusuyla yaşamaya başlamıştı. Bu kaygı sadece bir duygu değil, yaşadığı gerçeklikti. Çeşitli etnik gruplardan gelen insanlar, genellikle sistem tarafından daha fazla gözaltına alınabiliyor ve daha uzun süre tutuklu kalabiliyorlar. O yüzden, tutuklu ilk mahkeme süresi, bu bireyler için daha uzun bir yolculuk halini alabiliyor.
Sosyal Adalet ve Hukuki Eşitlik
Adaletin ne zaman ve nasıl işlediği sorusu, aslında toplumsal yapıyı, hukuki eşitliği ve sistemin işleyişini sorgulamamıza neden olmalı. Bir kişinin tutuklu ilk mahkemesi, yalnızca o kişinin suçlu olup olmamasıyla değil, o kişiyi toplumun nasıl gördüğü ve nasıl yargıladığı ile de ilgilidir.
Bursa’dan bir arkadaşımın anlattığı bir örnek, burada sosyal adaletin ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor. Genç bir mülteci, dil engeli ve ekonomik zorluklarla birlikte, yargı sürecinde yaşadığı hak ihlalleri nedeniyle uzun süre tutuklu kalmış. Mahkemesi, nihayet bir yıl sonra yapılabilmiş. Bu sürecin ne kadar adaletsiz ve insanlık dışı olduğunu söylemek ise fazlasıyla kolay, çünkü burada söz konusu olan sadece hukuki bir süreç değil, aynı zamanda toplumsal bir eşitsizlik.
Sonuç: Adaletin Zamanı, Eşitlik ve Toplumsal Değişim
Sonuçta, tutuklu bir kişinin ilk mahkemesi ne zaman olur? Bu sorunun cevabı basit gibi gözükse de, aslında cevapsız kalan pek çok sosyal sorunun ve eşitsizliğin bir yansımasıdır. Toplumsal cinsiyet, etnik köken ve çeşitlilik gibi faktörler, bir kişinin ne zaman yargılanacağı üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu nedenle, sadece hukuki bir soru olarak kalmamalı, toplumdaki adaletin işleyişine dair daha büyük bir sorgulama yapmalıyız. Kimlerin adalete ulaşma süresi hızlanıyor? Kimler daha uzun bekliyor? Ve daha da önemlisi, bu durumu ne zaman değiştirebiliriz?